Di, mei 05 –
20:00 — 22:00

‘Michel Foucault’s fasen in zijn denken en de actualiteit en relevantie daarvan’

Filosofie Café Rotterdam
Zaal 1 – NIVON – Dirk Smitsstraat 76 Rotterdam

Inleider/spreker: Paul Steinmann en Hein Oostveen

Paul en Hein wijden een avond aan de invloedrijke denker Michel Foucault. De avond biedt een introductie op zijn leven en werk, waarbij de rode draad wordt gevormd door Foucault’s eigen centrale vraag: wat is de relatie tussen het individu en de waarheid?

Zijn denken ontwikkelde zich van onderzoek naar hoe de samenleving individuen uitsluit en marginaliseert, naar de analyse hoe het individu zich kan verzetten en tot zelfbestuur kan komen.

De avond is vooral een gesprek: We gaan met elkaar in dialoog over de actualiteit en relevantie van Foucault’s denken. Na een korte inleiding over zijn leven, zullen Paul en Hein aan de hand van de daarvoor karakteristieke werken aandacht besteden aan de volgende fasen in het denken van Foucault:

• Geschiedenis van de Waanzin, 1961: Allereerst wordt zijn proefschrift behandeld. Foucault onderzoekt hierin hoe de Rede verschijnt in haar ‘onredelijkheid’ door individuen buiten te sluiten en tot onderzoeksobject te maken.
• Society must be defended, colleges 1975-1976: Door zich de vraag te stellen, waarom het aan de kaak stellen van de door hem geconstateerde oneigenlijke praktijken niet tot een opheffing daarvan leidt komt Foucault tot een analyse van de macht of beter gezegd van de machtsverhoudingen. Hierbij richt hij zich met name op een analyse van de verhouding van het individu tot de opkomende Staat.
• Discipline, Toezicht en Straf, 1975: Dit werk kan gezien worden als een nadere uitwerking van zijn analyse van de machtsverhouding maar dan niet langer op het niveau van de Staat maar op dat van het microniveau van de instellingen. Het laat zien hoe er in het kader van de Verlichting, naast en tegenover de verworven ‘vrijheid’, binnen instellingen als gevangenissen, scholen en fabrieken allerlei disciplineringstechnieken worden ontwikkeld. De nadruk valt op de geboorte en ontwikkeling van de gevangenis.
• De Moed tot Waarheid, colleges 1983-1984: Inmiddels heeft Foucault de analyse van de macht omgevormd tot een analyse van de wijze waarop de mensen bestuurd worden en de wijze waarop zij zich hierin manifesteren. In deze colleges grijpt hij terug op de hieraan ten grondslag liggende Griekse idee van het bestuur van de Polis. Hierbij wordt ervanuit gegaan dat alleen diegenen die in staat zijn zichzelf te besturen geschikt zijn om de polis te besturen. Het is nu aan het individu om via het ‘waarheidspreken’ en de ‘zorg voor zichzelf’, vorm aan zijn eigen leven te geven. Foucault werkt dit verder uit aan de hand van de doorwerking ervan tot in de 19^e eeuw.

Foucault – boeken/colleges/interviews:

• Geschiedenis van de waanzin, 1961
• Discipline toezicht en straf, 1975
• Society must be defended, colleges 1975-1976
• Moed tot Waarheid, colleges, 1983-1984
• Ervaring en Waarheid, Duccio Trombadori in 1978 in gesprek met Michel Foucault, Te Elfder Ure, 1985

Artikelen en samenvattingen: zie bijlage

Foucault, Moed tot Waarheid, samenvatting colleges Gros

Foucault als originele scherpe denker, NRC, 2025: Michel Foucault was een volstrekt originele denker die altijd nadacht op het scherpst van de snede

Foucault, Geschiedenis van de Waanzin, samenvatting door Eribon

Foucault, Society must be defended, samenvatting colleges Foucault